พัฒนาการของทารกเริ่มตั้งแต่เมื่อใด
พัฒนาการของทารกเริ่มตั้งแต่การปฏิสนธิ โดยแบ่งออกเป็นระยะสำคัญ ได้แก่
1. ระยะก่อนตัวอ่อน (Pre-embryonic period)
ลักษณะสำคัญของระยะก่อนตัวอ่อน
- ยังไม่มีการสร้างอวัยวะ (Organogenesis)
- เซลล์มีคุณสมบัติ Totipotent ในช่วงแรก สามารถพัฒนาเป็นเซลล์ทุกชนิดของร่างกายและเนื้อเยื่อพิเศษได้
- เป็นระยะที่ตัวอ่อนมีความไวต่อความผิดปกติของโครโมโซม
- หากเกิดความผิดปกติรุนแรง มักเกิดการแท้งตั้งแต่ระยะเริ่มต้น โดยที่มารดาอาจไม่ทราบว่าตั้งครรภ์
หลักการ “All-or-None Phenomenon”
ระยะก่อนตัวอ่อนมีลักษณะเฉพาะที่เรียกว่า All-or-None Phenomenon หมายถึง หากตัวอ่อนได้รับสารพิษ ยา รังสี หรือปัจจัยก่อความผิดปกติในระยะนี้ จะเกิดผลลัพธ์ได้ 2 แบบ คือ
- ตัวอ่อนเสียหายรุนแรงและหยุดการเจริญเติบโต ส่งผลให้แท้งในระยะเริ่มต้น
- ตัวอ่อนสามารถซ่อมแซมเซลล์ที่เสียหายได้ และพัฒนาต่อไปตามปกติ
เนื่องจากในระยะนี้ยังไม่มีการสร้างอวัยวะ จึงพบความพิการแต่กำเนิดจากการได้รับสารก่อความพิการ (Teratogens) ได้น้อยกว่าระยะตัวอ่อน (Embryonic period)
2. ระยะตัวอ่อน (Embryonic Period)
อายุครรภ์ 3–8 สัปดาห์ เป็นระยะที่มีการสร้างอวัยวะสำคัญ (Organogenesis)
เช่น
- สมอง
- หัวใจ
- แขนขา
- ไขสันหลัง
ระยะนี้ไวต่อการได้รับสารพิษ ยา แอลกอฮอล์ และการติดเชื้อมากที่สุด
3. ระยะทารก (Fetal Period)
อายุครรภ์ 9 สัปดาห์จนคลอด เป็นระยะของ
- การเจริญเติบโต
- การพัฒนาสมอง
- การสร้างเครือข่ายเซลล์ประสาท
- การทำงานของอวัยวะ
โดยเฉพาะช่วงไตรมาสที่สาม สมองจะมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว
พัฒนาการของทารกแต่ละไตรมาส
ไตรมาสที่ 1
0–13 สัปดาห์
พัฒนาการสำคัญ
- Organogenesis
- Neural tube
- หัวใจเริ่มเต้น
- แขนขาเริ่มสร้าง
- สมองเริ่มพัฒนา
การพยาบาล
- โฟลิก
- งดแอลกอฮอล์
- งดบุหรี่
- ฝากครรภ์เร็ว
ไตรมาสที่ 2
14–27 สัปดาห์
พัฒนาการ
- ระบบประสาทเจริญเร็ว
- ได้ยินเสียง
- ลืมตา
- ดูดนิ้ว
- เคลื่อนไหว
กิจกรรมที่เหมาะสม
- พูดคุยกับลูก
- อ่านหนังสือ
- เปิดเพลงเบา ๆ
- นับลูกดิ้น
ไตรมาสที่ 3
28–40 สัปดาห์
พัฒนาการ
- สมองเติบโตอย่างรวดเร็ว
- สร้างเครือข่ายเซลล์ประสาท
- รับรู้เสียง
- จำเสียงแม่ได้
กิจกรรม
- Skin-to-skin preparation
- Bonding
- Family involvement